این فیلم برای دستیابی به اطلاعات بر
آرشیو سه دستگاه امنیتی و نظامی و ارتشی دولت ایران در دوره ی پهلوی
سه دیداری که با سید علی خامنه ای هنگامی که ریاست جمهوری را به عهده داشتند و پس از پذیرفتن رهبری با ایشان انجام شده که از وقایع زندگانی خود از تولد در سال 1939 تا تاریخ تولید این فیلم سخن گفتند
سخنان و روایت ها و نوشته های همکلاسیان ایشان در حوزه ، شاگردان ،دوستان و همراهان پیش و بعد از انقلاب و افرادی که با آنها ملاقات کردیم یا از خاطراتشان استفاده نمودیم
مدرسه سلیمانیه یکی از مدارس مشهد که سید علی خامنه ای تحصیل خود را در آنجا گذراند
در طول تحصیل ابتدائی ایشان
به شکل واضحی استاد و تخته را نمی دید
دلیل آن را نمی دانست
پس از پرس و جو دانست که چشمان ضعیفی دارد
می بایست حتما عینک می خرید
اما میان سید علی و عینک شانزده هزارتومان فاصله بود
که در توان خانواده اش نبود
به همین دلیل سید علی خامنه ای مجبور شد یک سال کامل را بدون عینک بگذراند
نمره ی عینک طبق گفته ی چشم پزشک 1.75 بود
اما از این تشخیص یک سال گذشته بود
به همین خاطر هنگامی که عینک را برچشم گذاشت خوب نمی دید
پس نزد پزشکی دیگر رفت و مشخص شد که شماره ی چشمانش 2.75 شده
و دیگر برای خرید عینک های جدید پولی نداشت
به همین خاطر همان عینک ها را استفاده می کرد
تا آنکه یک روز در راه منتهی به مسجد گوهرشاد
در برابر مغازه ای ایستاد و اجناس آن را نگاه کرد
سید علی یکی از این عینک ها را گرفت و بر چشمانش گذاشت
و دید هر آنچه تار و رنگ درهم آمیخته بود روشن و واضح شد
سید علی خیلی زود فهمید که نمره ی این عینک 3.5 است
عینک جدید شش سال بر صورتش میهمان بود
اما شیشه های آن مناسب مطالعه نبود
که منجر به ضعیف شدن چشمانش شد
و هنگامی که توانست برای بار سوم به نزد چشم پزشک برود
مشخص شد که ضعف چشمانش به 4 درجه رسیده
اما این تشخیص نیز دوام چندانی نداشت
هنگامی که در طول سال های انقلاب زندانی شد
و عینک هایش را گرفتند
ضعف چشم ایشان یک درجه ی دیگر اضافه شد تا به نمره 5 برسد
و عادتا عینک بر چشمانش دوامی نداشت
تا آنکه انقلاب پیروز شد
قسمت دوم طلبگی تا اجتهاد
روز چهارشنبه
بیست و هشتم صفر سال 1358 هجری
نوزده آوریل سال 1939 میلادی
در خانه ای متواضع در مشهد
اینجا
جواد و خدیجه فرزند دوم خود را گرفتند
پسری بود که نامش را علی گذاشتند
باغچه ای کوچک در خانه که پس از آن دری است
سمت راست آشپزخانه است
و سمت چپ اتاق نشیمن است
و آنجا پله ها بر دور ستون می چرخند تا به طبقه ی بالا برسند
که اتاق مخصوص پدر آنجاست
اینجا در باغچه کوچک خانه
با مادر خود خاطرات بسیاری دارد
خدیجه خانم داستان های قرآنی و ادعیه ها بسیاری را در گوش فرزندانش خوانده
مشخص بود که مادرشان نقش اساسی در پربار بودن شخصیت دینی ایشان داشته است
مادرم سواد کلاسی نداشت
بلکه قرآن آموزش دیده بود
قرآن و دعا را خیلی خوب می خواند
دختر عالم و همسر عالم بود
با دو عالم واقعی زندگی می کرد
و پدرش همکلاسی میرزا اکبر خوئی پدر سید ابوالقاسم خوئی بود
و شاگرد عالمان بزرگ نجف بود
و پدرم نیز از عالمان بود و در سن 35سالگی به درجه اجتهاد رسید
مادرم در چنین شرایطی بزرگ شد
بسیار می شنیدم که دعا و قرآن می خواند
زنی فهیم و بادرک بود
فهیم به معنای حقیقی کلمه
زمانه ی خود را به خوبی درک می کرد
و فن سخنوری خوبی داشتند
علاوه بر زبان فارسی خود عربی و ترکی را خیلی خوب صحبت می کرد
به همین خاطر کتاب های عربی می خواند و معنای قرآن را خوب می فهمید
نماد دستگاه اطلاعات ایران در دوره ی پهلوی(ساواک)
دستگاه اطلاعات ایران در دوره ی پهلوی(ساواک) جواد خامنه ای را در لیست علمای منتقد دولت قرار داد
و سهمیه ی مالی که از بارگاه امام رضا به عالمان مشهدی اختصاص یافته بود از ایشان قطع کردند
اینگونه و در طول دوره ی پهلوی
جوادخامنه ای هیچگونه حقوقی نگرفت
اینگونه باعث شد که وی و خانواده اش در مضیقه زندگی کنند
سید جواد و خدیجه خانم پنج فرزند بدنیا آوردند که به ترتیب
محمد،علی،رباب،هادی و محمدحسن
به اضافه ی سه خواهر از ازدواج پیشین پدر
و اینگونه تعداد افراد خانواده ی سید جواد 10 نفر بود
این تعداد در خانه ای کوچک که بیش از هفتاد متر مساحت نداشت زندگی کردند
آشپزخانه ی خدیجه خانم مادر سید علی خامنه ای
وسیله ی دوخت خدیجه خانم
خدیجه خانم در دوخت و رفو لباس بی نظیر بود
لباس های علی کوچک و برادرانش از لباس های قدیمی پدر
یا بقایای پارچه هایی که مادر با چرخ می دوخت بود
بازار سرشور یکی از بازار های قدیمی مشهد
اینجا و مشخصا در حسینیه ای که در گذشته مدرسه بوده
سید علی مرحله ی ابتدایی را خواند
نام مدرسه دار التعلیم دیانتی است
تنها مدرسه ی اسلامی در مشهد بود
دانش آموزانش از فرزندان علما و خانواده های مشهدی اطراف بودند
مدرسه میرزاجعفر در مشهد یکی از مدارسی که سید علی خامنه ای در آن تدریس می کرده و درس می خواندند
شیوه ی درس در حوزه های علمیه به سه مرحله تقسیم می شود
هر مرحله کتاب و واحدهای خاص خود را دارد
مقدمات
در این مرحله درس های آمادگی مانند صرف و نحو و بلاغت تدریس می شود
مدت زمان درس در این مرحله برای طلبه غیر عرب تقریبا چهارسال است
سید علی خامنه ای این مرحله را در سه سال گذراند
سطح ها
و طلبه در این مرحله به فقه و اصول فقه و فلسفه می پردازد
معمولا این مرحله برای طلبه غیر عرب چهارسال طول می کشد
سید علی خامنه ای آنرا در دو سال و نیم تمام کرد
درس خارج
بالاترین مرحله ی حوزوی است
درس خارج نام دارد چون استاد برای درس دادن به کتاب درسی اعتماد نمی کند
بلکه درس خود در اصول و فقه را خارج از کتاب می دهد
طلبه ها معمولا 20سال برای فارغ شدن ازین مرحله را نیاز دارند و گاهی نیز به درجه ی اجتهاد در آن نمی رسند
سید علی خامنه ای مرحله ی درس خارج را در پانزده سال گذراند
و این چنین مجموع سال های تحصیل سید علی خامنه ای در حوزه علمیه بیش از بیست سال خواهد بود
سید علی خامنه ای دروس حوزوی خود را به شکل نامنظم همزمان با دروس آکادمی خود شروع کرد
و مشخصا با رسیدن به کلاس پنجم ابتدایی
از عرف های پایدار در حوزه ی علمیه
طلبه می تواند کتابی را که به اتمام رسانیده به طلبه های جدید تدریس کند
اینجا سید علی اولین دروس حوزوی خود را ارائه داد
مسجد شاه
هنگامی که برای اولین بار به درخواست بزرگتر از خود تدریس کرد 13 سال داشت
تفاوت سن و جسم کمی او را خجالت زده کرد
اما همیشه کار خود را تا آخر انجام می داد
سید علی دروس حوزوی رسمی و منظم خود را اینجا در مدرسه سلیمان خان آغاز کرد
و برطبق عرف انموذج و صمدیه و سپس سیوطی و مغنی اللبیب را خواند
و تنها در سه سال توانست مرحله ی مقدمات را طی کند
مدرسه نواب
از بزرگترین مدارس حوزه علمیه در مشهد
سید علی اینجا مرحله ی سطوح را آغاز کرد
و شروع به خواندن کتاب معالم کرد
و به همراه آن و بنا به نصیحت پدرش شرایع اسلام را نیز خواند
و در بخش عبادت ها که شامل ده ها کتاب است پیشرفت تا آنکه به مقوله ی حج رسید
تفاوت سنی میان او و پدرش بسیار است
45سال
سید جواد ،مجتهدی عالم بود و شاگردانی در سطح بالا تربیت کرده بود
درست نیست که شخصی با چنین سطح بالایی
به آموزش طلبه ای در سطح ابتدایی حوزه بپردازد
اما پدر خود به آموزش سه فرزند محمد و هادی و علی پرداخت
اگر او نبود
علی خامنه ای نمی توانست به این سرعت مرحله ی فقه و اصول را طی کند
در آن مرحله سید علی در درس شرح اللمعة پدر
برادرش را همراهی کرد تا دوره ی کامل فقه شیعه را سپری کرده باشد
اینجا در مدرسه نواب
سید علی درس خود را در شرح لمعه
القوانین ،المکاسب،الکفاية و رسائل ادامه داد
آیت الله خامنه ای المکاسب و الکفاية را نزد بارزترین مدرسین حوزه ی مشهد آیت الله هاشم قزوینی سپری کرد
و با ایشان ، خامنه ای بزرگ ترین مرحله ی سطوح را تکمیل کردند
و بخش باقی مانده را نزد پدر خود به اتمام رسانید
او توانست مرحله ی سطوح را پیش از هم دوره ای های خود سپری کند
ایشان هنگام تعطیلات تابستانی از خواندن دست برنمی داشتند
بلکه پدرشان برای ایشان دروس جایگزین مشخص می کردند
به همین خاطر و بر خلاف تمامی هم دوره ای ها
علی خامنه ای مرحله ی سطوح را در پنج سال و نیم سپری کرد
در سال 1956
آیت الله خامنه ای دروس خارج را نزد رئیس حوزه ی علمیه مشهد شیخ هادی میلانی آغاز کرد
در آن هنگام شانزده سال داشت
و تنها فرد در میان همتایان خود بود که این درس را در این سن کم آغاز کرده بود
در طول حضور ایشان در حوزه ی مشهد اصول را به مدت یکسال خواندند
و فقه را به مدت دو سال و نیم در محضر آیت الله میلانی خواندند
و مجالس سخنرانی را نزد میرزاجواد تهرانی تلمذ کردند
و باوجود فضای مخالف فلسفه در حوزه ی علمیه آن زمان
اما آیت الله خامنه ای در دروس فلسفه و حکمت شیخ سیف الله آیسی و شیخ مجتبی قزوینی حاضر شدند
در سال 1957سید علی خامنه ای همراه با مادر و آشنایان به قصد زیارت به نجف رفت
با وجود آنکه این سفر به درس ارتباطی نداشت
اما سیدعلی اصرار داشت با حلقه ها ی تدریس در حوزه ی نجف آشنا شود
در اینجا در کلاس درس آیات الله سید محسن حکیم ،ابوالقاسم خوئی ،محمود شاهرودی،
میرزاباقر زنجانی،میرزا حسن یزدی یحی یزدی و میرزا حسن بجنوردی حاضر شد
این سفر خامنه ای را به سمت ادامه ی تحصیل حوزوی در نجف و اقامت در آنجا کشاند
نامه ای برای رخصت به پدرش درباره ی اقامت و تکمیل درس در نجف فرستاد
پاسخ پدر منفی بود
پس به ایران بازگشت و این تجربه ی شیرین کوتاه باگذشت چندین سال هنوز پابرجاست
پس از گذراندن مراحل اساسی در حوزه ی مشهد
و دریافت اجازه در روایت از رئیس حوزه ی مشهد آیت الله هادی میلانی
علی خامنه ای جوان اقدام به هجرت به سوی قم
برای تکمیل دروس دینی خود بدست بزرگان حوزه ی علمیه قم کرد
در نوزده سالگی بود
در سال 1958
علی خامنه ای جوان وارد شهر قم می شود
بسوی بزرگ ترین و ریشه دار ترین مدارس دینی آن ،مدرسه ی حجتیه
سید علی خامنه ای پنج سال در مدرسه حجتیه اقامت کرد
ساختمان خوابگاه داخلی مدرسه حجتیه
در این ساختمان
و مشخصا در طبقه اول
اتاق شماره 85
طلبه ی علوم دینی سید علی خامنه ای اقامت کرده
در این مکان
نوشت ، خواند و جلساتی با هم دوره ای هایش تنظیم کرد
اینجا گفتگو کردند ،مشورت کردند و برای انقلاب پیش رو نقشه کشیدند
پیش از آنکه به درس ها متعهد و به اساتید مشخص شده ملتزم شود
سید علی خامنه ای خواهان آشنایی با تمام اساتید درس خارج در حوزه قم شد
و در بحثی سریع در کلاس درس آیات الله
بروجردی،محمدرضا گلپایگانی،کاظم شریعتمداری،عباسعلی شاهرودی،مرتضی حائری،محمد علی اراکی،داماد،و روح الله خمینی حاضر شد
بیشترین چیزی که سید علی از تمام این جلسات علمی به دست آورد
درس روح الله و درس دیگری از مرتضی حائری بود
ما یکی از عالمان بزرگ را داریم که فرزند موسس حوزه علمیه قم است
ایشان آیت الله مرتضی حائری یزدی فرزند شیخ حائری
موسس حوزه علمیه قم
هنگامی که امام خامنه ای جوان بودند درس اضافی از شیخ حائری می آموختند
درس مخصوص ایشان بود که فقط ایشان حضور پیدا می کردند
به دلیل اهمیت استاد به شاگردش گاهی درس عمومی را با تاخیر برگزار می کردند
شاگردان ایشان دلیل تاخیر درس عمومی را بخاطر یک نفر از ایشان پرسیدند
ایشان پاسخ دادند
این سید توانایی های مخفی بسیاری دارد
علاوه بر دروسی که نزد شیخ حائری داشتند
آیت الله خامنه ای به مدت یکسال نزد آقای شریعتمداری نیز حاضر شد
و به مدت یکسال در درس اصول سید داماد مشارکت داشت
و به مدت سه سال به طور منظم در دروس آیت الله بروجردی حضور داشت
اما ارتباطشان با استاد خود روح الله
داستانی دیگر است
اینجا قلب انقلاب اسلامی شروع به تپیدن کرد
و از بالای همین منبر فقیه دستور حرکت را داد
یک استاد و چند صد طلبه تمام صحنه را آفریدند
مسجد سلماسی
در ادبیات انقلاب این مسجد ، مسجد انقلاب است و از اینجا آغاز شد
در این مکان شاگرد استاد خود را دید
اولین باری که خامنه ای در درس روح الله در مسجد سلماسی حضور پیدا کرد
گرمایی را حس کرد که خیلی وقت بود آنرا گم کرده بود
هرجویای دانشی بدنبال استاد می گردد
بلکه گاهی عمری را در جستن استاد سپری می کند و او را نمی یابد
اما خامنه ای استاد خود را جز به اجبار ترک نکرد
خامنه ای دوره ای از اصول را نزد روح الله آموخت
و به اضافه آنچه نزد شیخ حائری آموخته بود
در باقی دروس نزد امام شاگردی کرد
ارتباط امام و آیت الله خامنه ای به پیش از پیروزی انقلاب باز می گردد
به سال های 1958-59
هنگامی که رهبر برای امر تدریس از مشهد به قم آمدند
و در جلسه ی تدریس امام خمینی شرکت کردند
به نظر من اولین جرقه ی ارتباط میان رهبر و امام خمینی اینجا بود
و چون خودم تدریس می کنم می فهمم که استاد چگونه شاگرد متفاوت خود را انتخاب می کند
و اینجا ارتباط میان آنان شروع می شود
و آن شاگرد جایگاهی در ذهن استاد می گیرد
باوجود متمایز بودن و پرشور بودن درس
استاد راه و روش خاص و متفاوت از دیگر اساتید حوزه داشته
امام خمینی صبح ها از منزل خود در کوچه ی یخچال قاضی خارج می شدند
به سوی مسجد سلماسی در کوچه ی آقا زاده
تنها بدون آنکه نظر کسی را به خود جلب کند راه می رفت
دیگر طلبه ها عادت داشتند که اساتید میان درس و پس از آن برخیزند تا با آنان سخن بگویند و شوخی کنند
اما امام این کار را نمی کرد
درس خود را شرح می دادند و با آرامش به خانه خود باز می گشتند
آرام آرام خامنه ای دریافت که سکوت استاد و کم سخن بودن ایشان
تعبیری از یک مکتب اخلاقی و منشی است
آنچه تاثیر بسیاری در دل طلبه ی جوان گذاشت
درس های اخلاق و توصیه های رفتاری بود که روح الله در میان درس مطرح می کردند
کتابخانه مدرسه نواب در مشهد
طلبه ی جوان به درس خارج پرداخت
هرروز در چهار درس حاضر می شد
و در آخر متن درس را به عربی ترجمه می کرد
و در کنار آن ملاحضه ها و دیدگاه های خود را می نوشت
غرق شدن در مباحث فقه و اصول بیشتر زمان او را می گرفت
درنتیجه مطالعاتش تا دیروقت طول می کشید
تمام اینها او را از فعالیت اجتماعی دور کرده بود
انیس تنهایی او همراهی با کتاب بود
فعالیت علمی ایشان منحصر به دروس فقه نبود
خامنه ای در جلسات درس فلسفه نزد رهبر فلسفه ی اسلامی زمان محمد حسین طباطبایی حضور پیدا کرد
و اشارات و اسفار را نزد شیخ حسینعلی منتظری خواند
و طبق عادتی که از سن یازده سالگی داشت
سید علی هرگز روزی تدریس را متوقف نکرد
بیشترین چیزی که در طول حضور در حوزه قم تدریس کردند
کتاب شرح اللمعة و قوانین بود
و پس از استقرار در مشهد
به طلبه های علوم دینی مدرسه نواب الکفاية و الرسائل و المکاسب را آموزش می داد
تعداد طلبه های درس مکاسب به 120 نفر رسید
و یکی از حلقه های بزرگ و معروف بود
این چنین و در طول مرحله ی درس خود و مشخصا از سال 1966
و تا سال 1977
جز در زمان تبعید یا زندان یا تبلیغ در روستا ها و اردوگاه ها دست از تدریس بر نداشتند
فکر می کنم ایشان در بیست و پنج سالگی به اجتهاد رسیدند
در این مورد با من صحبت نکردند اما توانایی استنباط ایشان معروف بود
آیت الله حائری در این مورد صحبت کرده بودند هنگامی که ایشان در شهر قم بودند
و در سال 1964 به مشهد رفتند
تا از پدرشان مراقبت کنندو در آن هنگام 25 سال داشتند
و آیت الله حائری درباره ی اجتهاد ایشان پیش از 25 سالگی تعریف می کردند
می گفتند آقای خامنه ای اشکالات را مطرح می کرده و خیلی خوب تفسیر می کردند
علی خامنه ای به دست استاد خود مرتضی حائری در سال 1974 به درجه اجتهاد رسید
پس از حضور در بیش از 15 سال در درس خارج
این چنین مراحل درسی ایشان در علوم دینی از مقدمات تا رسیدن به درجه اجتهاد بیشتر از 20 سال طول کشید
در ده سالگی آغاز کردند و در 31 سالگی به پایان رسانیدند